Skuteczne unikanie eksplozji: Wprowadzenie do ochrony przeciwwybuchowej

Skuteczne unikanie eksplozji: Wprowadzenie do ochrony przeciwwybuchowej

Ochrona przeciwwybuchowa może szybko stać się ważna w każdej branży, bo wiele materiałów niebezpiecznych, z którymi mamy do czynienia każdego dnia, stanowi potencjalne zagrożenie. Należą do nich zapalne ciecze, jak lakiery lub rozpuszczalniki oraz ich opary - ale także podniesione tumany palnego pyłu. Nieważne, czy chodzi o przetwarzanie, transport czy składowanie: w celu ochrony pracowników i sprzętu należy podjąć właściwe środki. Poniżej dowiedzą się Państwo, co trzeba wiedzieć na początek o ochronie przeciwwybuchowej. M.in. jeden z naszych ekspertów w tej dziedzinie odpowiada na najczęściej zadawane pytania, nasza infografika pokaże Państwu najważniejsze podstawy wiedzy na temat eksplozji i sposoby ochrony przed nimi. Przedstawimy też przegląd niektórych nieodzownych produktów zapewniających bezpieczeństwo w strefach zagrożonych wybuchem.

Do programu produktów



Wywiad z ekspertem w dziedzinie ochrony przeciwwybuchowej

Jakie są częste błędy popełniane w ochronie przeciwwybuchowej? Jakie wytyczne i obowiązki użytkownika ptrzeba wziąć pod uwagę? I o czym trzeba pamiętać przy podziale stref zagrożenia wybuchem? Bastian Bröhenhorst jest ekspertem DENIOS w dziedzinie ochrony przeciwwybuchowej i w udzielonym wywiadzie odpowiada na te i inne często zadawane pytania.

Panie Bröhenhorst, co jest problematyczne w ochronie przeciwwybuchowej?

Ważną sprawą w ochronie przeciwwybuchowej jest uwolnienie ludzi od lęku. Tu przecież nie chodzi o jakiś normalny drobny wypadek w zakładzie, jak skaleczenie się nożem. Bo jk już dochodzi do eksplozji, to następstwa mogą być katastrofalne, nie wyłączając śmierci osób. A ryzyko jest przeważnie bardzo wysokie głównie dlatego, że ludzie często tak sie boją, że wolą nie zajmowac się aktywnie sprawą zagrożenia wybuchowego. Każdy stara się zwalić temat ochrony przeciwwybuchowej na kogoś innego i nikt nie ma ochoty przyjrzeć się mu dokładnie. A przecież jest dosć wytycznych, wskzówek i ekspertów, którzy mogą pomóc bezpiecznie zmierzyć się z tym problemem. 

Jak dochodzi do wybuchu?

Do wybuchu potrzebne są trzy komponenty: tlen, substancja łatwopalna i źródło zapłonu. Kiedy pojawia się iskra zapłonowa i pada na mieszankę tlenu i palnej substancji, to następuje wybuch. Duże znaczenie ma przy tym proporcja między tlenem a substancją palną. Jeśli tlenu jest dużo, a mało substancji palnej, to do wybuchu nie dojdzie, bo stężenie substancji palnej jest za niskie. Z drugiej strony, jeśli powietrze jest całkowicie nasycone substancją palną i nie ma więcej tlenu, to również wybuch nie nastąpi. Mówimy więc o dolnej i górnej granicy wybuchowości. Proporcje składników mieszaniny można wykorzystać, aby zapobiec eksplozji, albo przez zapewnienie nadmiaru tlenu albo przesycenia powietrza substancją palną.

Eksplozja

Jakie wytyczne należy wziąć pod uwagę przy ochronie przeciwwybuchowej?

Zacznijmy od naszej strony, czyli z punktu widzenia producenta i podmiootu wprowadzajacego artykuł do obrotu. Tu obowiązuje dyrektywa ATEX 2014/34/UE, zharmonizowana w Unii Europejskiej. Dyrektywa ta mówi nam, jak musimy konstruować i projektować produkty, żeby można je było stosować w strefach zagrożenia wybuchem. Właśnie w dziedzinie projektowania temat ATEX jest głęboko zakotwiczony w naszych pracach. Znaczy to, że zaczynamy się nad nim zastanawiać już przy pierwszych szkicach – a może nawet jeszcze wcześniej. Już w czasie spisywania specyfikacji technicznych rozmawiamy z naszym menadżerem produktu oraz z działem sprzedaży, aby dowiedzieć się, czy nowy produkt powinien być przewidziany do stref zagrożonych wybuchem. Wtedy u ekspertów u nas tu w firmie odzywają się już dzwonki alarmowe i ludzie ci wiedzą całkiem dokładnie, co mają robić i na co zwracać uwagę w konstrukcji. Jako drobną pomoc przygotowaliśmy sobie podkładki, można powiedzieć, listę kontrolną, według której możemy działać. Ważna sprawa: na tym etapie przeprowadza się także analizę źródeł zapłonu. To znaczy, że bardzo systematycznie sprawdzamy, czy nasz produkt zawiera źródło zapłonu. Również do tego jest kilka wytycznych. Jeśli się to zrobi z głową, to można mieć dużą pewność, że później produkt nie będzie wytwarzać iskier zapłonowych.

Ale to wszystko, o czym była dotąd mowa, dotyczy nas. A sprawa wygląda przecież ciekawie także od strony klienta. Tutaj mamy dyrektywę ATEX 1999/92/WE. Użytkownik jest najpierw odpowiedzialny za sporządzenie dokumentu ochrony przeciwwybuchowej. Oznacza to, że musi przeprowadzić ocenę zagrożeń. Musi sprawdzić, gdzie produkt będzie stosowany, co może się wtedy stać, kto będzie przy nim się kręcił i jaki poziom wyszkolenia ci ludzie będą reprezentować. Użytkownik sporządza więc dokument ochrony przeciwwybuchowej, przeprowadza w nim ocenę zagrożeń oraz – co szczególnie ważne – w oparciu o to opracowuje koncepcję ochrony. Co może zrobić, żeby pracobiorcy i obsługujący byli chronieni przed eksplozjami? To też musi się wtedy znaleźć w dokumencie ochrony przeciwwybuchowej. 

Jakie środki ochrony przeciwwybuchowej mogą zostać podjęte?

Są trzy kroki, których trzeba przy tym przestrzegać. Krok pierwszy: Można się postarać, żeby nie panowała atmosfera wybuchowa. A więc tak wpłynąć na proporcję tlenu do paliwa, żeby nie mogło dojść do wybuchu. Trzeba też jednak powiedzieć, że ten pierwszy krok jest zarazem najtrudniejszy. Jeśli składuję materiały niebezpieczne, to składuję je, bo są mi potrzebne. A wtedy atmosfera wybuchowa powstaje automatycznie. To znaczy, może mógłbym jeszcze postarać się zmienić proporcje mieszanki. My tak robimy z naszymi systemami magazynowymi montując w nich np. wentylację techniczną. 

Następny krok polegałby na wyeliminowaniu skutecznych źródeł zapłonu. No bo jeśli istnieje wprawdzie atmosfera wybuchowa, ale nie ma żadnego źródła zapłonu, to nic nie może się zdarzyć. Gdyby i to nic nie dało, to trzecim krokiem byłoby ograniczenie eksplozji do bezpiecznych rozmiarów. To brzmi już bardzo specjalistycznie i pewnie nie od razu każdy coś z tego zrozumie. Można to na przykład zrobić redukując ciśnienie. Dajmy na to, że mamy system magazynowy, w którym panuje atmosfera wybuchowa. W pewnym momencie mogłoby tam więc coś się wydarzyć. Wtedy przez klapy redukujące ciśnienie kierujemy ciśnienie eksplozji celowo w konkretnym kierunku. Takie klapy redukujące ciśnienie umieszczone są na dachach systemów magazynowych. Wtedy z reguły do wystąpienia szkód nie dojdzie. Gdyby natomiast nie było takich klap redukujących ciśnienie, to chyba najsłabszym ogniwem są drzwi. Ktoś może akurat przechodzić obok nich, nastąpi wybuch i drzwi gwałtownie się otworzą.

Trzeba się więc zastanowić, jakie sposoby są możliwe i sensowne. Jeszcze raz te trzy punkty: Najpierw staramy się zapobiec powstaniu atmosfery wybuchowej. W drugiej kolejności podejmujemy wysiłki, żeby nie doszło do zapłonu. A w trzeciej, jeśli w tych pierwszych punktach naprawdę nic się nie da zrobić, to próbujemy zredukować eksplozję do bezpiecznych rozmiarów albo ograniczyć jej skutki. 

Sebastian Bröhenhorst
podział stref zagrożenia wybuchem

Co trzeba wiedzieć o podziale stref zagrożenia wybuchem?

W dziedzinie związanej z ATEX podział stref odgrywa ważną rolę. Nie ominie się tej kwestii, jeśli trzeba się zająć ochroną przeciwwybuchową. W podziale stref chodzi o ocenę miejsca, w którym pracujemy, albo w którym stosowany jest dany produkt. Teren dzielimy na trzy różne strefy zagrożenia wybuchem. Ich rozkład wygląda następująco: Strefa 0 to najbliższe otoczenie miejsca, gdzie znajduje się materiał niebezpieczny i gdzie może panować atmosfera wybuchowa. Nieco dalsze otoczenie to strefa 1, a jeszcze dalsze to strefa 2. Trzeba tu jednak jeszcze wziąć pod uwagę aspekt czasu. Powiedzmy, że strefa 0 to na przykład wnętrze beczki. Jest tam więc jakaś ilość cieczy, a nad nią strefa 0 z atmosferą wybuchową. Mówimy wtedy, że ona panuje tam często albo stale. W strefie 1, czyli nieco słabszej, przy normalnej eksploatacji atmosfera wybuchowa panuje sporadycznie. Celowo mówię, że przy normalnej eksploatacji, bo zdarzają się zakłócenia, które użytkownik musi rozważać osobno. Z kolei w strefie 2 atmosfera wybuchowa przy normalnej eksploatacji nie występuje albo występuje tylko bardzo krótko.

Na co trzeba zwracać uwagę przy zaopatrywaniu się w produkty do strefy zagrożonej wybuchem?

W tej kwestii bardzo ważną sprawą jest oznaczenie. Mamy więc te trzy strefy: strefę 0, strefę 1 i strefę 2 – i po co je właściwie tak dzielić? To jasne – bo używane produkty nie zawsze muszą być przeznaczone do najwyższej strefy zagrożenia wybuchem. Często użytkownicy myślą, że w strefie Ex wolno stosować tylko produkty z odpowiednim oznaczeniem. A tak nie jest. Nie każdy produkt musi być oznaczony. Dyrektywa ATEX mówi zupełnie jasno: Obowiązkowi oznaczenia podlegają tylko takie produkty, które – wśród wielu innych warunków – zawierają potencjalne źródło zapłonu, mogące się stać skutecznym źródłem zapłonu. Jeśli mój produkt tego warunku nie spełnia, czyli nie może wytworzyć źródła zapłonu, to nie podlega dyrektywie ATEX. Wobec tego nic się nie może stać, jeśli zostanie zastosowany w strefie zagrożonej wybuchem. I dlatego nie muszę go też oznaczać.

Bardzo ważna jest więc wymiana wiedzy bądź też komunikacja między wprowadzającym do obrotu a użytkownikiem. Ten ostatni dobrze wie, gdzie chce zastosować jakiś produkt, a producent wie, jakie produkty się do tego nadają. Użytkownik jest zawsze zdezorientowany, jeśli produkt nie ma oznaczenia. Wtedy my jako producent możemy powiedzieć: Albo nie potrzebuje oznaczenia, bo nie może spowodować zapłonu atmosfery wybuchowej. Albo przeciwnie, zachodzi ryzyko, że zapłon nastąpi – wtedy sprzęt ma oznaczenie, wskazujące dokładnie, w której strefie Ex może być stosowany.


Ochrona przeciwwybuchowa w pigułce: Infografika DENIOS

Ochrona przeciwwybuchowa w pigułce: Infografika DENIOS

Wiedziałeś o tym? Wypadki z substancjami wybuchowymi stanowiły ostatnio wprwdzie tylko 2,6% wszystkich wypadków z chemikaliami podlegającymi obowiązkowi zgłaszania – ale odpowiadały za 25% wypadków śmiertelnych. Ten i inne fakty znajdą Państwo w naszej infografice "wprowadznie do ochrony przeciwwybuchowej".

Infografika w skrócie pokazuje, jakie niebezpieczeństwa wiążą się z wybuchami, jak dochodzi do wybuchu, jak należy ustalać różne strefy Ex i jakie środki ochrony przeciwwybuchowej mogą Państwo podjąć. Pobierz teraz!

Do infografiki


Nieodzowne produkty dla bezpieczeństwa w strefie zagrożonej wybuchem

W DENIOS znajdą Państwo program produktów związanych z ochroną przeciwwybuchową, który nie pozostawia nic do życzenia. Obejmuje on ponad 2000 artykułów stosowanych w strefach Ex, którymi mogą Państwo bosłużyć wszystkie 3 stopnie ochrony. Są to np. rozwiązania przechwytujące szkodliwe substancje, co pozwala zapobiec powstaniu atmosfery wybuchowej. Ale też produkty przeciwwybuchowe, eliminujące skutecznie źródła zapłnu w strefie Ex. Jesli wg Państwa oceny ATEX nie da się ani zapobiec powstaniu armosfery wybuchowej, ani całkowicie wyeliminować źródeł zapłonu, to wyposażymy Państwa magazyn materiałów niebezpiecznych w klapy redukujące ciśnienie, które ograniczą moc eksplozji do bezpiecznego poziomu. Nasz zespół ekspertów chętnie doradzi w kwestii właściwego rozwiązania.

Poproś o poradę

 

 

Ochrona przeciwwybuchowa dla Państwa magazynu

Z Państwa wymagań zakładowych, prawnych i ubezpieczeniowych wynika, jakie są konieczne elementy wyposażenia dla zabezpieczenia magazynu. Na podstawie oceny ATEX i analizy potrzeb w odniesieniu do Państwa specyficznych wymagań wspólnie uzgodnimy optymalne wyposażenie przeciwwybuchowe. Jeśli wg Państwa oceny ATEX występuje strefa zagrożenia wybuchem, to zaoferujemy elementy zabudowy stanowiące potencjalne źródło iskrzenia w odpowiedniej wersji przeciwwybuchowej. W celu wyrównania potencjałów mają Państwo do dyspozycji opcjonalne urządzenia uziemiające. Należą do nich szyny uziemiające do podłączenia urządzeń wewnątrz systemu magazynowego, jak również łączniki uziemiające na zewnątrz do podłączenia u klienta. Jako aktywne zabezpieczenie na wypadek eksplozji mogą być w dachu zainstalowane powierzchnie redukujące ciśnienie. Kontrolowane wyrównanie ciśnienia zapobiega tak zgubnym skutkom, jak zniszczenie pomieszczenia, zagrożenie pracowników przez wylatujące drzwi albo energię uwalniającą się w sposób niekontrolowany. Po przejściu fali uderzeniowej otwór redukujący ciśnienie zamyka się samoczynnie i pomieszczenie zostaje uszczelnione. Właściwości przeciwpożarowe zostają zachowane. Poproś o konsultację już teraz!

 

 

Elementy bezpieczeństwa do magazynu materiałów niebezpiecznych

Przechwytywanie emisji grożących wybuchem

W branży laboratoryjnej rozwiązania techniki wentylacyjnej DENIOS nie tylko umożliwiają zachowanie przepisowych wartości dopuszczalnych na stanowisku pracy – wysoce wydajny system wentylacji usuwa również szybko i dokładnie emisje grożące wybuchem. Stanowiska pracy z materiałami niebezpiecznymi DENIOS dostępne są w wersji przeciwwybuchowej dla strefy Ex 1 i 2. Zapewniają one maksymalne bezpieczeństwo użytkownikowi. Zabudowa elektrycznych urządzeń zgodnie z dyrektywą 94/9/WE do stosowania w strefach zagrożonych wybuchem redukuje potencjalne zagrożenie. Poproś o konsultację już teraz!

 

 

Rozwiązania do wychwytywania zanieczyszczeń

Narzędzia nieiskrzące

Korzystanie ze zwykłych narzędzi wykonanych ze stali może być przyczyną powstawania iskier grożących zapłonem – np. wskutek uderzenia lub upadku narzędzia na podłogę. Narzędzia nieiskrzące do strefy zagrożenia wybuchem wykonane są ze specjalnych stopów na bazie miedzi i są bardziej miękkie od narzędzi tradycyjnych, co minimalizuje ryzyko powstawania iskier. Są one certyfikowane do użytku w strefach, w których iskrzenie oznacza potencjalne zagrożenie wybuchem. Ważna informacja: Korzystanie z narzędzi nieiskrzących nie może być jedynym środkiem ochronnym stosowanym w strefach zagrożonych pożarem lub wybuchem. Prosimy tu przestrzegać przepisów właściwych dla swojej branży.

Narzędzia nieiskrzące
Pompowanie i mieszanie

Pompowanie i mieszanie w strefie zagrożenia wybuchem

Elektryczne pompy i mieszadła przeznaczone do tłoczenia lub mieszania cieczy zapalnych muszą spełniać wymagania dyrektywy ATEX. Ich silniki mają taką budowę, żeby można było w sposób bezpieczny eksploatować te urządzenia. Komponenty nieelektryczne są tak projektowane, żeby możliwe było np. uniknięcie gorących powierzchni jako źródeł zapłonu. W celu odprowadzania elektryczności statycznej nasze pompy elektryczne do stref zagrożonych wybuchem są dostarczane już z kablem wyrównania potencjału. Nasze przeciwwybuchowe pompy ręczne posiadają aprobatę DEKRA i mogą być uziemione dostępnymi osobno kablami uziemiającymi lub zestawami antystatycznymi.

Podnoszenie i transportowanie

Unikanie źródeł zapłonu przy podnoszeniu i transporcie

Źródła zapłonu mogą powstawać nie tylko przy stosowaniu urządzeń elektrycznych. Przy przemieszczaniu beczek środkami mechanicznymi mogą powstawać iskry wskutek tarcia. W strefie Ex należy wykluczyć także źródło zapłonu w postaci gromadzącego się ładunku elektrostatycznego. Dlatego takie produkty, jak wózek do beczek Secu Comfort albo dźwignik Secu Ex są w całości przewodzące elektryczność, żeby nie trzeba było ich uziemiać bezpośrednio przyłączonym wyrównywaczem potencjału. 

Uziemienie

Systemy uziemiające

Przy nalewaniu lub tłoczeniu cieczy zapalnych należy pamiętać, że już sam przepływ cieczy może powodować niebezpieczne gromadzenie się ładunków elektrostatycznych. Niebezpieczeństwo to wzrasta wraz z prędkością przepływu lub wlewania medium. Daje się to zauważyć np. przy wlewaniu cieczy do lejka. Za pomocą kabli uziemiających użytkownicy zapobiegają zagrożeniu wybuchem na skutek gromadzenia się ładunków elektrostatycznych.

Oznakowanie strefy Ex

Ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa w strefie Ex odgrywa oznakowanie podłoża. Samoprzylepne oznaczenie pozwala wydzielić strefy także wzrokowo i uzmysłowić pracownikom niebezpieczne miejsca. Nasze oznakowanie podłoża do stref Ex dostępnie jest alternatywnie z neutralnym międzynarodowym napisem "Strefa Ex" (Ex-Zone), albo z konkretnymi danymi np. "Strefa Ex 22" (Ex-Zone 22).

Oznakowanie strefy Ex

Oświetlenie przeciwwybuchowe

Dostateczne oświetlenie jest nieodzowne na stanowisku pracy i ma różnorakie oddziaływania na pracownika. Ale oświetlenie może stanowić także skuteczne źródło zapłonu dla otaczającej atmosfery wybuchowej. Dlatego również użycie źródeł światła w strefach zagrożonych wybuchem podlega szczególnym wymaganiom. W naszym asortymencie znajdą Państwo przeciwwybuchowe oprawy ścienne i sufitowe wg PN EN 60598-2-22 i DIN VDE 0108.Zapewniają one optymalne oświetlenie w strefach zagrożenia wybuchem 2 i 22. Profesjonalne latarki czołowe i ręczne zapewniają należytą widoczność, np. przy obchodach inspekcyjnych lub pracach konserwatorskich. Oferujemy tu Państwu dopuszczone produkty dla wszystkich stref zagrożenia wybuchem.

Oświetlenie przeciwwybuchowe

Wanny wychwytowe ze stali

Produkty nie zawierające potencjalnego źródła zapłonu, mogącego się stać skutecznym źródłem zapłonu, nie podlegają dyrektywie ATEX i mogą być bez obawy stosowane w strefach Ex także bez oznaczenia. Należą do nich także nasze wanny wychwytowe ze stali. Dlatego idealnie się nadają do bezpiecznego składowania cieczy zapalnych w beczkach lub IBC. Gromadzenia się ładunku elektrostatycznego można uniknąć przez skuteczne uziemienie. Do składowania cieczy zapalnych w małych pojemnikach oferujemy Państwu także duży wybór stalowych wanien na małe pojemniki.

Wanny wychwytowe ze stali

Inne produkty do stref Ex:


Informacje fachowe zawarte na niniejszej stronie zostały opracowane starannie i sumiennie według najlepszej wiedzy. Mimo to DENIOS nie może dać gwarancji jakiegokolwiek bądź rodzaju ani przyjąć odpowiedzialności cywilnej, czy to w umowie, czy deliktowo albo w inny sposób, za ich aktualność, kompletność i poprawność ani wobec odbiorcy niniejszego magazynu ani osób trzecich. Zastosowanie tych informacji i treści dla własnych lub cudzych celów następuje zatem na własne ryzyko. Należy w każdym przypadku przestrzegać aktualnych przepisów obowiązujących na miejscu.


Chętnie Państwu doradzimy

Potrzebują Państwo osobistej porady? Prosimy o kontakt, znajdziemy odpowiednie dla Państwa rozwiązanie.

 

  • Fachowe doradztwo: Tel. 22 279 40 00

  • Pytania